პოლიტიკური პარტიები

საერთო ქულა: 48/100

განზომილება

მაჩვენებელი

კანონი

პრაქტიკა

შესაძლებლობები

69/100

რესურსები

100

25

დამოუკიდებლობა

100

50

მართვა

50/100

გამჭვირვალობა

75

50

ანგარიშვალდებულობა

50

50

კეთილსინდისიერება

50

25

როლი

25/100

ინტერესების აგრეგაცია და რეპრეზენტაცია

25

ანტიკორუფციული მიზნების ერთგულება

25

რეზიუმე

საქართველოს კანონმდებლობა პოლიტიკური პარტიების შექმნისა და ფუნქციონირების თავისუფლებას უზრუნველყოფს და პოლიტიკური ჯგუფების მათ საქმიანობაში სახელმწიფოს ჩარევისაგან დამცავ გარანტიებს შეიცავს. თუმცა, ამ კვლევის თანახმად, მმართველ პარტიასა და ოპოზიციას შორის ფინანსური რესურსების მეტად არათანაბარი განაწილება პრაქტიკაში რეალური პოლიტიკური კონკურენციის არსებობას უშლის ხელს. მიუხედავად იმისა, რომ პარტიები, ზოგადად, მთავრობის მხრიდან ზეწოლის გარეშე ფუნქციონირებენ, არსებობს ოპოზიციის აქტივისტების დაშინებისა და მათ მიმართ ძალადობის შემთხვევები, რომლებიც სამართალმდაცავ ორგანოებს სათანადოდ არ გამოუძიებიათ. პოლიტიკურ პარტიებს ასევე არ გააჩნიათ შიდა დემოკრატიული მმართველობის ქმედითი პროცედურები, ხოლო მათი უნარი, გააერთიანონ და პოლიტიკურ ასპარეზზე წარმოადგინონ სოციალური ინტერესები, მეტად შეზღუდულია.

ქვემოთ მოცემულ ცხრილში წარმოდგენილი მაჩვენებლების ქულებით შეფასებულია პოლიტიკური პარტიების შესაძლებლობები, შიდა მართვა და მათი როლი საქართველოს ანტიკორუფციულ სისტემაში. ამ თავის დანარჩენ ნაწილში წარმოდგენილია თითოეული მაჩვენებლის თვისებრივი შეფასება.

სტრუქტურა და ორგანიზაცია

საქართველოში დაახლოებით 190 რეგისტრირებული პოლიტიკური პარტიაა, თუმცა ბოლო წლებში ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში მეტ–ნაკლებად აქტიურად მხოლოდ ათიოდე მათგანია ჩართული. ამჟამად საქართველოს პარლამენტში მთელი რიგი წამყვანი პარტიები წარმოდგენილი არ არიან, რადგან მათ 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ საპარლამენტო მანდატებზე უარი თქვეს იმ დარღვევებისადმი პროტესტის ნიშნად, რომლებსაც, მათი აზრით, არჩევნების დროს ჰქონდა ადგილი. დღეს საპარლამენტო მანდატების მეტ–ნაკლებად მნიშვნელოვან რაოდენობას მხოლოდ ერთი ოპოზიციური პარტია, „ქრისტიან–დემოკრატიული მოძრაობა,“ ფლობს (რამდენიმე მცირე პარტია პარლამენტში თითო მანდატით არის წარმოდგენილი). 1990–იანი წლებიდან მოყოლებული, საქართველოს პოლიტიკური სისტემის მუდმივი მახასიათებელი ნიშანია დომინანტურ მდგომარეობაში მყოფი მმართველი პარტია და დანაწევრებული ოპოზიცია, რომელიც გაერთიანებას ვერ ახერხებს.

შეფასება

რესურსები (კანონი)

ქულა: 100

რამდენად უზრუნველყოფს კანონმდებლობა ხელსაყრელ გარემოს პოლიტიკური პარტიების შექმნისა და ფუნქციონირებისთვის?

არსებული კანონმდებლობა პოლიტიკური პარტიების შექმნისა და ფუნქციონირებისთვის რაიმე მნიშვნელოვან დაბრკოლებებს არ აწესებს. საქართველოს მოქალაქეთა უფლება, „შექმნან პოლიტიკური პარტია და მონაწილეობა მიიღონ მის საქმიანობაში“ კონსტიტუციით არის გარანტირებული.[1] პარტიების შექმნისა და ფუნქციონირების კონკრეტული წესები ჩამოყალიბებულია საქართველოს ორგანულ კანონში „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ“ (შემდგომში „პოლიტიკური პარტიების კანონი“).[2]

არსებული კანონმდებლობა პოლიტიკური პარტიების დაფუძნებისთვის რაიმე სერიოზულ დაბრკოლებებს არ აწესებს. პოლიტიკური პარტიის შესაქმნელად ხელისუფლებისგან რაიმე სახის ნებართვა საჭირო არ არის, თუმცა იმისთვის, რომ პარტიის დამფუძნებელი ყრილობა კანონიერად ჩაითვალოს, ის მოქალაქეთა არანაკლებ 300–კაციანმა ჯგუფმა უნდა ჩაატაროს.[3] პარტიამ დამფუძნებელი ყრილობის გამართვიდან ერთი კვირის ვადაში რეგისტრაციისთვის განაცხადით
უნდა მიმართოს იუსტიციის სამინისტროს და გარკვეული დოკუმენტები, მათ შორის არანაკლებ 1,000 წევრის სია, წარუდგინოს. [4] სამინისტროს უფლება აქვს, განმცხადებელ პარტიის რეგისტრაციაზე უარი უთხრას, თუ მის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები ეწინააღმდეგება პოლიტიკური პარტიების კანონის ან კონსტიტუციის მოთხოვნებს. რეგისტრაციაზე უარის შემთხვევაში, სამინისტრო ვალდებულია, განმცხადებელს უარის გადაწყვეტილება და მისი დასაბუთებული მიზეზი წერილობით აცნობოს. თუ სამინისტრო კანონით მითითებულ ვადაში განმცხადებელს უარის შესახებ წერილობით არ აცნობებს და, ამასთანავე, თუ განმცხადებლის მიერ წარდგენილი დოკუმენტები კანონის მოთხოვნებს აკმაყოფილებს, პარტია ავტომატურად რეგისტრირებულად ჩაითვლება. განმცხადებელს შეუძლია, პარტიის რეგისტრაციაზე სამინისტროს უარი სასამართლოში გაასაჩივროს.[5]

როგორც კონსტიტუცია,[6] ისე პოლიტიკური პარტიების კანონი[7] პარტიის იდეოლოგიურ მიმართულებებზე გარკვეულ შეზღუდვებს აწესებს. კერძოდ, კანონმდებლობა კრძალავს ისეთი პარტიის შექმნას, რომლის მიზანია საქართველოს კონსტიტუციური წყობილების დამხობა ან ძალადობით შეცვლა, ქვეყნის დამოუკიდებლობის ხელყოფა ან ტერიტორიული მთლიანობის დარღვევა; ან რომელიც ეწევა ომის ან ძალადობის პროპაგანდას ან აღვივებს ეროვნულ, კუთხურ, რელიგიურ ან სოციალურ შუღლს. კანონი ასევე კრძალავს პარტიების შექმნას რეგიონული ნიშნით, ანუ ისეთი პარტიების შექმნას, რომლებიც ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე არ მოქმედებენ.[8] მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეზღუდვები დემოკრატიულ საზოგადოებაში შეიძლება ლეგიტიმურად ჩაითვალოს, Freedom House-მა შეშფოთება გამოთქვა რეგიონული პარტიების აკრძალვის გამო და აღნიშნა, რომ ის ეროვნულ უმცირესობებს, რომლებიც ხანდახან კონკრეტულ რეგიონებში არიან კონცენტრირებული, უზღუდავს შესაძლებლობას, ქვეყნის ხელმძღვანელობის ყურადღება მათ პრობლემებზე მიაპყრონ.[9]

რესურსები (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად მიუწვდებათ პოლიტიკურ პარტიებს ხელი ფინანსურ რესურსებზე, რომლებიც ეფექტური პოლიტიკური კონკურენციისთვის არის აუცილებელი?

მიუხედავად იმისა, რომ კანონი პოლიტიკურ პარტიებს დაფინანსების მრავალი წყაროდან მოპოვების უფლებას აძლევს, მმართველ პარტიასა და ოპოზიციურ ჯგუფებს შორის ფინანსური რესურსები არათანაბრად არის განაწილებული, რაც ძირითადად იმით არის გამოწვეული, რომ ოპოზიციას კერძო შემოწირულობებზე ხელი ნაკლებად მიუწვდება. ეს გარემოება რეალურ პოლიტიკურ კონკურენციას ამცირებს.

ქვეყნის ძირითად პოლიტიკურ პარტიებს ხელი მიუწვდებათ სახელმწიფო დაფინანსებაზე და, ასევე, შეუძლიათ კერძო შემოწირულობების მიღება. ყველა პარტიისთვის, რომელსაც სახელმწიფო დაფინანსების მიღების უფლება აქვს, დაწესებულია დაფინანსების საბაზისო ოდენობა,[10] მაგრამ სახელმწიფო დაფინანსების საერთო მოცულობა იმ შედეგებზეა დამოკიდებულია, რომელსაც პარტია არჩევნებში აჩვენებს.

პოლიტიკური პარტიების კანონი მოითხოვს, რომ პარტიების დაფინანსება გათვალისწინებული იყოს ყოველწლიურ სახელმწიფო ბიუჯეტში, რათა „გაეწიოს ფინანსური
მხარდაჭერა პოლიტიკური პარტიების საქმიანობას და ხელი შეეწყოს ჯანსაღი, კონკურენტუნარიანი პოლიტიკური სისტემის ჩამოყალიბებას.“ [11] პარტიებს სახელმწიფოსგან დაფინანსების მიღება ორი გზით შეუძლიათ: სახელმწიფო ბიუჯეტიდან პირდაპირი
დაფინანსებით და „საარჩევნო სისტემების განვითარების, რეფორმებისა და სწავლების ცენტრიდან“ მიღებული სახსრებით. ცენტრი პოლიტიკური პარტიებისა და არასამთავრობო ორგანიზაციებისთვის გამოყოფს თანხებს, რომლებიც მხოლოდ ტრენინგების, კონფერენციების, რეგიონული პროექტებისა და სხვა ისეთი აქტივობებისთვის არის განკუთვნილი, რომლებიც საქართველოში პოლიტიკური პარტიების განვითარებას უწყობს ხელს. პირდაპირ დაფინანსებას ის პარტიები იღებენ, რომლებმაც ბოლო საპარლამენტო არჩევნებში ხმების სულ მცირე 4 პროცენტი მიიღეს ან ბოლო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში ხმების სულ ცოტა 3 პროცენტი მოაგროვეს. პირდაპირი დაფინანსება შედგება ფიქსირებული საბაზისო თანხიდან და დამატებითი
თანხიდან, რომელიც პარტიის მიერ ბოლო არჩევნებში ნაჩვენებ შედეგებს შეესაბამება. ბიუჯეტიდან „საარჩევნო სისტემების განვითარების, რეფორმებისა და სწავლების ცენტრში“ გადარიცხული თანხის ოდენობა იმ თანხის 50 პროცენტს უნდა შეადგენდეს, რომელიც პოლიტიკურ პარტიებს პირდაპირ ეძლევათ, და პარტიებზე მათ მიერ მიღებული პირდაპირი დაფინანსების პროპორციულად უნდა განაწილდეს.

რაც შეეხება კერძო შემოწირულობებს, კანონი არ ადგენს იმ თანხის მაქსიმალურ ოდენობას, რომლის მიღებაც პარტიას მოცემული პერიოდის განმავლობაში შეუძლია, თუმცა წლის მანძილზე კერძო პირის მიერ პარტიისთვის გადაცემული შემოწირულობის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 30,000 ლარს, იურიდიული პირის მიერ გაღებული თანხა კი – 100,000 ლარს.[12] მსგავსი შეზღუდვები მოქმედებს საარჩევნო კამპანიის დროს მიღებულ შემოწირულობებზეც. ამასთან, პოლიტიკურ პარტიებს, რომლებსაც პარლამენტში ფრაქცია ჰყავთ ან ბოლო საყოველთაო არჩევნებზე ხმების სულ ცოტა 4 პროცენტი მიიღეს, უფლება აქვთ, საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში უფასო საეთერო დროით ისარგებლონ.[13]

2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებმა მმართველ პარტიასა და ოპოზიციურ ჯგუფებს შორის რესურსების ფლობის მხრივ მნიშვნელოვანი სხვაობა გამოავლინა. საარჩევნო კამპანიების საჯაროდ ხელმისაწვდომი ფინანსური ანგარიშების თანახმად, რომლებიც ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში იქნა წარდგენილი, მმართველმა „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ თავის საარჩევნო კამპანიაზე 12 მილიონი ლარი დახარჯა, ანუ 25–ჯერ მეტი, ვიდრე ოპოზიციური პარტიების ყველაზე დიდმა კოალიციამ – ბლოკმა „გაერთიანებული ოპოზიცია“ (480,000 ლარი).[14] ოპოზიციური პარტიები აცხადებდნენ, რომ ხელისუფლება კერძო ბიზნესებსა და საწარმოებს აიძულებდა, მმართველი პარტიის საარჩევნო ფონდში შემოწირულობები შეეტანათ და, ამავე დროს, ახდენდა მათ დარწმუნებას, რომ ოპოზიციას არ დახმარებოდნენ.[15] ოპოზიციური პარტიები არახელსაყრელ მდგომარეობაში აღმოჩდნენ იმის გამოც, რომ
მმართველი პარტია ექსკლუზიური წვდომით სარგებლობდა ადმინისტრაციულ რესურსებზე, რომლებსაც ხელისუფლება საარჩევნო კამპანიების პერიოდში იყენებს.[16] ამასთან ერთად, „ნაციონალურ მოძრაობას“ მედიაზეც უფრო მეტად მიუწვდებოდა ხელი, ვიდრე სხვა პარტიებს. [17]

საქართველოს წამყვანი პოლიტიკური პარტიების 2008 წლის ფინანსურმა ანგარიშებმა, რომლებიც „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველომ“ ამ ანგარიშის მომზადების პერიოდში შეისწავლა, აჩვენა, რომ მმართველმა „ნაციონალურმა მოძრაობამ“ ოპოზიციაზე ბევრად დიდი შემოწირულობები მიიღო, ოპოზიციური ჯგუფები კი უფრო სახელმწიფო დაფინანსებაზე იყვნენ დამოკიდებულნი. მაგალითად, 2008 წელს, „ნაციონალური მოძრაობის“ საერთო შემოსავალში სახელმწიფო დაფინანსების წილი მხოლოდ 7 პროცენტს
შეადგენდა, ხოლო ოპოზიციური „ლეიბორისტული პარტიისა“ და „რესპუბლიკური პარტიის“ შესაბამისი მონაცემები 53 პროცენტსა და 33 პროცენტს აღწევდა. [18] საინტერესოა, რომ მაშინ, როდესაც მმართველმა პარტიამ შემოწირულობები ათეულობით ბიზნესისგან მიიღო, ოპოზიციურ პარტიებს ამ ტიპის შემოწირულობები თითქმის არ მიუღიათ (მათ მიერ მიღებული შემოწირულობების ძირითადი ნაწილი კერძო პირების, და არა კომპანიების, მიერ იყო გაღებული).

პარტია

მთლიანი შემოსავალი

სახელმწიფო დაფინანსება

არასაარჩევნო პერიოდში მიღებული შემოწირულობები

საარჩევნო პერიოდში მიღებული შემოწირულობები

სახელმწიფო დაფინანსების წილი მთლიან შემოსავალში

ნაციონალური მოძრაობა

27.4 მლნ

1.8 მლნ

12.4 მლნ

13.09 მლნ

6.56%

ლეიბორისტული პარტია

0.65 მლნ

0.352 მლნ

0.0007 მლნ

0.283 მლნ

53%

კონსერვატიული პარტია

0.286 მლნ

0.284 მლნ

0.0016 მლნ

მონაცემები ხელმისაწვდომი არ არის

99.3%

რესპუბლიკური პარტია

0.872 მლნ

0.284 მლნ

0.006 მლნ

0.583 მლნ

32.5%

ბიზნესმენებს ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიების დაფინანსების მოტივაციას, სავარაუდოდ, ის გარემოებაც უმცირებს, რომ ოპოზიციური პარტიები არავითარ გავლენას არ ფლობენ არც პარლამენტში და არც სხვა არჩევით ორგანოებში. ამრიგად, ის ფაქტი, რომ ოპოზიციური პარტიები შემოწირულობების მოზიდვას ვერ ახერხებენ, პირდაპირ არის დაკავშირებული საარჩევნო სისტემის ნაკლოვანებებთან, რომელიც მმართველ პარტიას აშკარა უპირატესობას ანიჭებს. კერძოდ, რადგანაც საარჩევნო კამპანიის დროს ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენების მარეგულირებელი საკანონმდებლო ნორმები საქართველოში სუსტია, სახელმწიფო და მმართველი პარტია ერთმანეთისგან მკაფიოდ გამიჯნულნი არ არიან, რაც ამ უკანასკნელს მნიშვნელოვან უპირატესობას აძლევს კონკურენტებთან შედარებით. გარდა ამისა, საპარლამენტო მანდატების განაწილების არსებული სისტემა ასევე მეტად ხელსაყრელია მმართველი პარტიისთვის, რომელმაც 2008 წლის არჩევნებში ხმების 59% პროცენტი მიიღო, ხოლო საკანონმდებლო ორგანოში ადგილების დაახლოებით 80 % მოიპოვა (საკონსტიტუციო უმრავლესობა მანდატების ორ მესამედს გულისხმობს). ამდენად, ოპოზიციურ პარტიებს საკანონმდებლო ორგანოში ადგილების მნიშვნელოვანი რაოდენობის მოპოვების საკმაოდ მცირე შანსი აქვთ, რაც ბიზნესმენებს მათი საარჩევნო კამპანიის დაფინანსების სტიმულს უკარგავს.

დამოუკიდებლობა (კანონი)

ქულა: 100

რამდენად არსებობს სამართლებრივი გარანტიები, რომლებიც პოლიტიკურ პარტიებს მათ საქმიანობაში არაჯეროვანი ჩარევისაგან იცავს?

კანონმდებლობა არ შეიცავს რაიმე მნიშვნელოვან ხარვეზს, რომელიც პოლიტიკური პარტიების საქმიანობაში გარეშე ძალების ჩარევის შესაძლებლობას შექმნიდა. პოლიტიკური პარტიების კანონი ხაზგასმით აცხადებს, რომ სახელმწიფომ უნდა უზრუნველყოს პოლიტიკური პარტიის უფლებებისა და „ლეგიტიმური ინტერესების“ დაცვა, ხოლო სახელმწიფო ორგანოებსა და თანამდებობის პირებს, როგორც რესურსების (კანონი) შესახებ ქვეთავში იყო აღნიშნული, პარტიის საქმიანობაში ჩარევა ეკრძალებათ კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა.[19]

პოლიტიკური პარტიების კანონი შეიცავს გარანტიებს, რომლებიც პარტიებს ხელისუფლების მიერ მათი თვითნებური გაუქმებისგან იცავს. კანონის 36–ე მუხლის მიხედვით, პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა ან დაშლა მხოლოდ საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით არის შესაძლებელი, ხოლო სასამართლოს პარტიის აკრძალვა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლია, თუ ის პარტიის იდეოლოგიასთან დაკავშირებულ რომელიმე შეზღუდვას არ დაიცავს, ჩაებმება ისეთ საქმიანობაში, რომელიც კონსტიტუციის 26–ე მუხლით არის აკრძალული, ან შეიარაღებულ დაჯგუფებას შექმნის.

დამოუკიდებლობა (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად თავისუფალი არიან პოლიტიკური პარტიები პრაქტიკაში მათ საქმიანობაში არაჯეროვანი ჩარევისგან?

როგორც ჩანს, პოლიტიკური პარტიები მათ საქმიანობაში სახელმწიფოს პირდაპირი ჩარევისაგან ზოგადად დაცულნი არიან და ბოლო წლებში სახელმწიფოს მიერ პოლიტიკური პარტიის დაშლის ან მისი საქმიანობის აკრძალვის შემთხვევას ადგილი არ ჰქონია. ამავე დროს, გამოითქმის ბრალდებები, რომ ხელისუფლების მიერ პარტიების აქტივისტების დაშინებისა და დევნის თაობაზე.

ეუთო–ს „დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ოფისის“ სადამკვირვებლო მისიის ანგარიშის მიხედვით, რომელიც 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებს ეხება, მიუხედავად იმისა, რომ პარტიებს, ზოგადად, კამპანიის წარმოება ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე თავისუფლად შეეძლოთ, საარჩევნო კამპანიის განმავლობისას „ხშირად გაისმოდა“ ოპოზიციური პარტიების კანდიდატების და აქტივისტების დაშინებასთან დაკავშირებული ბრალდებები, რომელთაგან „რამდენიმე“ მისიამ
„დამაჯერებლად“ მიიჩნია. ანგარიშის მიხედვით, ოპოზიციური პარტიების საარჩევნო კამპანიისთვის ხელის შეშლა რეგიონებში უფრო ხშირად ხდებოდა. [20] მისია ასევე აღნიშნავდა, რომ „არჩევნების შემდგომ პერიოდში ოპოზიციის აქტივისტებზე დაუდგენელი პირების მხრიდან ფიზიკური თავდასხმების მთელ სერიას ჰქონდა ადგილი.“[21]

ამგვარი შერეული სურათი 2009 წელსაც შენარჩუნდა. ხელისუფლებამ ოპოზიციურ პარტიებს ნება მისცა, თბილისის ცენტრში გაემართათ საპროტესტო აქციები და დედაქალაქის ცენტრალური გამზირი გაზაფხულზე და ზაფხულში რამდენიმე თვით გადაეკეტათ, ისე რომ აქციებში პირდაპირ არ ჩარეულა, მაგრამ, ამავე დროს, ადგილი ჰქონდა დაუდგენელი პირების არაერთ თავდასხმას ოპოზიციის აქტივისტებზე.[22] ოპოზიციური პარტიები ასევე ამტკიცებენ, რომ ბევრი მათი აქტივისტი პოლიტიკური ნიშნით არის დაპატიმრებული და მათ პოლიტიკურ პატიმრებად მოიხსენიებენ. რეგიონებში მუდმივად გამოითქმის აქტივისტების დაშინებასთან დაკავშირებული ბრალდებები. ერთ–ერთმა ექსპერტმა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განუცხადა, რომ ეს ბრალდებები „საკმარისად ხშირად გაისმის, რომ მათი შესწავლა ღირდეს.“[23] ოპოზიციის აქტივისტების დაშინების შემთხვევები კვლავ დაფიქსირდა 2010 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების წინა პერიოდში.[24] სახალხო დამცველმა შინაგან საქმეთა სამინისტრო
გააკრიტიკა და აღნიშნა, რომ მან ოპოზიციის მხარდამჭერებზე თავდასხმების ფაქტებზე „წაყრუების პოლიტიკა არჩია.“ [25]

გამჭვირვალობა (კანონი)

ქულა: 75

რამდენად შეიცავს კანონმდებლობა დებულებებს, რომლებიც პარტიებისგან მათთან დაკავშირებული ფინანსური ინფორმაციის გასაჯაროებას მოითხოვს?

საქართველოს კანონმდებლობა პოლიტიკური პარტიების გამჭვირვალობის უზრუნველყოფას დიდ ყურადღებას უთმობს. კანონის მიხედვით, „პარტიის შექმნისა და საქმიანობის საჯაროობა“ საქართველოში პოლიტიკური გაერთიანებების მუშაობის ერთ–ერთი ფუნდამენტური პრინციპია.[26]

კანონის თანახმად, პარტიების მიერ მიღებული შემოწირულობების შესახებ ინფორმაცია საჯაროა და ცესკო ვალდებულია, ეს ინფორმაცია საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი გახადოს.[27]ანონიმური შემოწირულობების მიღება აკრძალულია. ამასთან ერთად, კანონი ადგენს, რომ პოლიტიკურმა პარტიებმა ყოველი წლის 1 თებერვლამდე ბეჭდვით ორგანოში უნდა გამოაქვეყნონ გასული წლის საფინანსო ანგარიში აუდიტორულ დასკვნასთან ერთად და ამ ორი დოკუმენტის ასლები ცესკო–ს წარუდგინონ.[28] საფინანსო ანგარიში უნდა შეიცავდეს პარტიის სხვადასხვა სახის შემოსავლებსა და გასავლებს, ასევე მის საკუთრებაში არსებული აქტივების ნუსხას. არჩევნებისათვის გამოყენებული სახსრების შემოსავლები და გასავლები ანგარიშში ცალკე უნდა იყოს ნაჩვენები.

შემოწირულობებთან დაკავშირებული ინფორმაცია ასევე საჯაროა. საარჩევნო კოდექსი მოითხოვს, რომ ცესკო–მ ყველა დაინტერესებულ პირს მიაწოდოს პარტიების საარჩევნო
ფონდებთან დაკავშირებული ინფორმაცია და, ასევე, აღნიშნული ინფორმაციის მიღებიდან 2 სამუშაო დღის ვადაში უზრუნველყოს მისი გამოქვეყნება საკუთარ ვებ–გვერდზე. [29] კანონის ერთი ხარვეზი ის არის, რომ ის ცესკო–ს პოლიტიკური პარტიების წლიური საფინანსო ანგარიშების თავის ვებ–გვერდზე გამოქვეყნებას არ ავალდებულებს (კანონიმხოლოდ ცესკო–ს მიერ ვებ–გვერდზე საარჩევნო ფონდების შესახებ ანგარიშების გამოქვეყნებას მოითხოვს, რაც მხოლოდ გასული თვის საქმიანობას მოიცავს).

გამჭვირვალობა (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად უზრუნველყოფენ პოლიტიკური პარტიები თავიანთი ფინანსური ინფორმაციის საჯაროობას?

პოლიტიკური პარტიები მათი ფინანსების გამჭვირვალობასთან დაკავშირებული მოთხოვნების უმეტესობას ასრულებენ. ისინი პრესაში აქვეყნებენ საფინანსო ანგარიშებსა და აუდიტორულ დასკვნებს და, ასევე, წარადგენენ ამ დოკუმენტების ასლებს ცენტრალურ საარჩევნო კომისიასა და საშემოსავლო სამსახურში. ამგვარად, პარტიებთან დაკავშირებული ფინანსური ინფორმაციით დაინტერესებულ პირებს მისი მიღება ორი გზით შეუძლიათ: მათ ეს ინფორმაცია ან იმ ბეჭდვითი ორგანოებიდან უნდა მიიღონ, სადაც ის გამოქვეყნდა, ან საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის განაცხადით უნდა მიმართონ ცენტრალურ საარჩევნო კომისიას, რომელიც ვალდებულია, მოქალაქეებს მიაწოდოს ინფორმაცია პარტიების მიერ მიღებული შემოწირულობების შესახებ.

ქართული პოლიტიკური პარტიები მათ ფინანსურ სახსრებთან და მიღებულ შემოწირულობებთან დაკავშირებულ ინფორმაციას თავიანთ ვებ–გვერდებზე, როგორც წესი, არ აქვეყნებენ. მიუხედავად იმისა, რომ მათ ამგვარი ვალდებულება კანონით არ ეკისრებათ, ასეთი ნაბიჯი კარგი იქნებოდა იმის დემონსტრირებისთვის, რომ ისინი გამჭვირვალობის პრინციპის ერთგულნი არიან, და მოქალაქეებს საჭირო მონაცემების მოპოვებასაც გაუადვილებდა. ცესკო–ს ვებ–გვერდზე წარმოდგენილია 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ პარტიების მიერ წარდგენილი საარჩევნო ფონდებთან დაკავშირებული საფინანსო ანგარიშების ასლები, მაგრამ არა წლიური საფინანსო ანგარიშები, რაც იმას ნიშნავს, რომ ამ უკანასკნელი ტიპის ინფორმაცია საზოგადოებისთვის ადვილად ხელმისაწვდომი არ არის და მოქალაქეებმა მის მისაღებად ცესკო–ს საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნის განაცხადით უნდა მიმართონ.

ანგარიშვალდებულება (კანონი)

ქულა: 50

რამდენად ითვალისწინებს კანონმდებლობა პოლიტიკურ პარტიებზე ფინანსურ ზედამხედველობას?

პოლიტიკური პარტიების კანონი მთელ რიგ დებულებებს შეიცავს, რომელთა მიზანი პოლიტიკური პარტიების ფინანსური ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფაა. ამის მიუხედავად, პარტიების მიერ წარდგენილი ინფორმაციის გადამოწმების სათანადო სამართლებრივი მექანიზმები არ არსებობს.

კანონის მიხედვით, პოლიტიკური პარტიებისთვის შემოწირულობების გადაცემა საბანკო გადარიცხვის მეშვეობით უნდა განხორციელდეს, გარდა კერძო პირების მიერ გაღებული შემოწირულობებისა, რომელთა ოდენობა 300 ლარს არ აღემატება. როგორც ზემოთაც იქნა აღნიშნული, პოლიტიკური პარტიები ვალდებულნი არიან, წლიური საფინანსო ანგარიშები და აუდიტორული დასკვნები პრესაში გამოაქვეყნონ. პოლიტიკური პარტიების კანონი კონკრეტულად ასახელებს, თუ რა ტიპის ინფორმაციას უნდა შეიცავდეს საფინანსო ანგარიში. პარტიებმა გამოქვეყნებული საფინანსო ანგარიშისა და აუდიტორული დასკვნის ასლები, მათი გამოქვეყნებიდან 10 დღის ვადაში, ასევე უნდა წარუდგინონ ცესკო–სა და საგადასახადო ორგანოს.[30] პოლიტიკური პარტია, რომელიც ამ დოკუმენტებს დროულად არ გამოაქვეყნებს, კარგავს სახელმწიფო დაფინანსების მიღების უფლებას მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში.[31] პოლიტიკური პარტიები, რომლებიც „საარჩევნო სისტემების განვითარების, რეფორმებისა და სწავლების ცენტრიდან“ სახელმწიფო დაფინანსებას იღებენ, ვალდებულნი არიან, ფონდს ყოველწლიური ანგარიშები წარუდგინონ, სადაც დეტალურად იქნება აღწერილი, თუ როგორ დაიხარჯა მიღებული სახსრები. პარტიას, რომელიც აღნიშნულ ანგარიშს არ წარადგენს, მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ამ ტიპის დაფინანსების მიღების უფლება შეუჩერდება.[32]

მსგავსი დებულებები მოქმედებს საარჩევნო ფონდებთან დაკავშირებული ინფორმაციის შემთხვევაშიც.[33] პოლიტიკური პარტია ან ბლოკი, რომელიც არჩევნებში მონაწილეობს, ვალდებულია, შექმნას საარჩევნო კამპანიის ფონდი და საარჩევნო კამპანიის წარმოების მიზნით მიღებულ ფინანსურ სახსრებს თავი ერთ საბანკო ანგარიშზე მოუყაროს. ანონიმური შემოწირულობების მიღება აკრძალულია. პარტიის საარჩევნო ფონდის ხელმძღვანელი ვალდებულია, არჩევნების შემდეგ საარჩევნო ადმინისტრაციაში წარადგინოს საარჩევნო ფონდის ფინანსური ანგარიში და აუდიტორული დასკვნა. საარჩევნო კამპანიის ფარგლებში პარტიის მიერ თანხების ხარჯვას ზედამხედველობას უწევს ფინანსური მონიტორინგის ჯგუფი, რომელიც ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში ყოველი არჩევნების წინ იქმნება.

მთელი რიგი ხარვეზები გამოვლინდა კანონის იმ დებულებებში, რომლებიც საარჩევნო კამპანიის დაფინანსების შესახებ პოლიტიკური პარტიების ანგარიშვალდებულებას ეხება. როგორც ვენეციის კომისიის დასკვნაშია აღნიშნული, საარჩევნო კოდექსში გათვალისწინებული ანგარიშების ყოველთვიურად წარდგენის მოთხოვნა საკმარისი არ არის, რადგან არჩევნებისთვის პარტიების რეგისტრაციის ვადა არჩევნებამდე დაახლოებით ერთი თვით ადრე იწურება. ეს იმას ნიშნავს, რომ, რეალურად, პარტიებს საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში კამპანიის დაფინანსების შესახებ მხოლოდ ერთი საფინანსო ანგარიშის წარდგენა ევალებათ. კომისია ამ დებულების ისე შეცვლის რეკომენდაციას იძლევა, რომ პარტიები ვალდებულნი გახდნენ, საფინანსო ანგარიშების წარდგენა არჩევნებამდე უფრო დიდი ხნით წინ დაიწყონ. კომისიამ ასევე გამოთქვა მოსაზრება, რომ კანონმა პარტიებს უნდა დაუწესოს მოთხოვნა, რომ მათ არჩევნების წინა პერიოდში წარდგენილ საფინანსო ანგარიშებში შემოწირულობებთან ერთად ხარჯებიც მიუთითონ, რაც საარჩევნო კამპანიის ფინანსურ მონიტორინგს უფრო სრულყოფილს გახდის.[34]

ანგარიშვალდებულების დებულებების გარკვეულ ნაკლოვანებებს „ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის“ (OECD) “ანტიკორუფციულმა ქსელმაც” (ACN) გაუსვა ხაზი და აღნიშნა, რომ დამოუკიდებელი აუდიტორის დასკვნები, რომელთა წარდგენა პარტიებს საფინანსო ანგარიშებთან ერთად ყოველწლიურად ევალებათ, შიდა კონტროლის ფორმას წარმოადგენს და პარტიის ფინანსურ სახსრებზე სახელმწიფო ზედამხედველობის შემცვლელი ვერ იქნება. აღნიშნულმა ორგანიზაციამ აღნიშნა, რომ პარტიების მიერ არსებული წესების დაცვაზე სახელმწიფო მონიტორინგის სამართლებრივი მექანიზმის არარსებობის გამო, მთელი სისტემა არასრულყოფილია, რადგან ცესკო–ს ამჟამად ამ როლის შესასრულებლად საჭირო მანდატი არ აქვს.[35]

ანგარიშვალდებულება (პრაქტიკა)

ქულა: 50

რამდენად ხორციელდება პოლიტიკური პარტიების ფინანსური საქმიანობის ზედამხედველობა პრაქტიკაში?

არსებული სისტემა, რომლის მიხედვით პოლიტიკურ პარტიებზე ფინანსურ ზედამხედველობას ძირითადად ცესკო ახორციელებს, ნაწილობრივ ეფექტიანია, მაგრამ მის ქმედითობას აუდიტისა და გადამოწმების მექანიზმების სისუსტე ამცირებს.

საქართველოს ძირითადი პოლიტიკური პარტიები, კანონის მოთხოვნების დაცვით, საფინანსო ანგარიშებსა და აუდიტორულ დასკვნებს პრესაში აქვეყნებენ და ამ დოკუმენტების ასლებს ცენტრალურ საარჩევნო კომისიას უგზავნიან. ამის მიუხედავად, არ არსებობს მექანიზმები, რომლებიც წარდგენილი დოკუმენტების სიზუსტესა და სანდოობას უზრუნველყოფს.

ლევან თარხნიშვილმა, რომელიც 2007–2009 წლებში ცესკო–ს თავმჯდომარე იყო, აღნიშნა, რომ არჩევნებს შორის პერიოდში პარტიების ფინანსურ საკითხებზე მონიტორინგის არსებული მექანიზმების სისუსტე შეშფოთებას იწვევს. კერძოდ, მან დაადასტურა, რომ პარტიები წლიურ საფინანსო ანგარიშებსა და და აუდიტორულ დასკვნებს ცესკო–ში დროულად წარადგენენ, მაგრამ, ამავე დროს, ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ცესკო–ს მათი სიზუსტის გადასამოწმებლად ძალზე შეზღუდული შესაძლებლობები აქვს. მაგალითად, მან აღნიშნა, რომ ცესკო–სთვის პრაქტიკულად შეუძლებელია იმის შემოწმება, პარტიის მიერ მიღებული შემოწირულობები ნამდვილად პარტიის საფინანსო ანგარიშში დასახელებულმა კერძო პირებმა გაიღეს თუ არა. მან ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოში მოქმედი აუდიტორთა საქმიანობის მარეგულირებელი კანონები ძალზე ლიბერალურია და აუდიტორული ფირმის გახსნა ნებისმიერ პირს ძალზე ადვილად შეუძლია, რაც პოლიტიკური პარტიების მიერ წარდგენილი აუდიტორული დასკვნების ხარისხსა და სანდოობას ეჭვქვეშ აყენებს.[36] 2011 წელს ჩატარებულმა ერთ–ერთმა ჟურნალისტურმა გამოძიებამ აჩვენა, რომ მმართველი
პარტიის მიერ წარდგენილ წლიურ ანგარიშში, შესაძლოა, შემოწირულობების შესახებ არაზუსტი ინფორმაცია ყოფილიყო მითითებული. [37]

ეუთო–ს „დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ოფისის” სადამკვირვებლო მისიამ არსებულ სისტემაში, რომელმაც საარჩევნო კამპანიის განმავლობაში პოლიტიკური პარტიების ანგარიშვალდებულება უნდა უზრუნველყოს, კიდევ ერთი პრობლემა აღმოაჩინა. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის მობილიზებული თახნების დიდი ნაწილის შემთხვევაში, პარტიები თავდაპირველი დონორების ვინაობას არ ასახელებდნენ და ანგარიშებში აცხადებდნენ, რომ თანხები პარტიის წევრებისგან იყო მოზიდული.[38]

კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის მექანიზმები (კანონი)

ქულა: 50

რამდენად არსებობს კანონის ნორმები, რომლებიც პოლიტიკური პარტიების დემოკრატიულ შიდა მართვას უზრუნველყოფს?

საკანონმდებლო ნორმები, რომლებიც პოლიტიკური პარტიების დემოკრატიულ მართვას ეხება, საკმაოდ შეზღუდულია. პოლიტიკური პარტიების კანონის მე–17 მუხლის თანახმად, ყველა პარტია ვალდებულია, სულ მცირე ოთხ წელიწადში ერთხელ გამართოს პარტიის წევრთა საერთო ყრილობა. ასეთ ყრილობას ან პარტიის ყველა წევრი უნდა დაესწროს ან პარტიის წევრთა მიერ არჩეული არანაკლებ 200 წარმომადგენელი, რაც თითოეული პარტიის წესდებაზეა დამოკიდებული. ყრილობამ უნდა აირჩიოს პარტიის ხელმძღვანელობა, ასევე პარტიის აღმასრულებელი და საზედამხედველო ორგანოების წევრები.

ამის მიუხედავად, არც პოლიტიკური პარტიების კანონი და არც საარჩევნო კოდექსი არ შეიცავს პოლიტიკური პარტიების მიერ კანდიდატთა შერჩევის წესებს. საარჩევნო კოდექსის 96–ე მუხლი აცხადებს, რომ პოლიტიკურმა პარტიებმა და საარჩევნო ბლოკებმა, რომლებიც საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობენ, კანდიდატთა პარტიული სიის შედგენის საკუთარი წესები უნდა შეიმუშაონ. ამგვარად, კანონი კანდიდატების დემოკრატიული მონაწილეობის პროცესით შერჩევას არ უზრუნველყოფს.

პოლიტიკური პარტიების კანონი[39] აცხადებს, რომ პარტიის წესდება მიღებულ უნდა იქნეს პარტიის წევრთა საერთო ყრილობის მიერ და მასში დამატებების შეტანა შესაძლებელია მომდევნო ყრილობებზე. ამის მიუხედავად, კანონმდებლობაში არ არსებობს ნორმები, რომლებიც საარჩევნო პროგრამების მიღების წესებს ადგენს.

კეთილსინდისიერების უზრუნველყოფის მექანიზმები (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად აქვთ პოლიტიკურ პარტიებს დემოკრატიული შიდა მართვის ქმედითი მექანიზმები?

ქართულ პოლიტიკურ პარტიებს დემოკრატიული შიდა მართვის ქმედითი მექანიზმები არ გააჩნიათ. ამის ნაცვლად, ისინი, როგორც წესი, „პერსონებზე ორიენტირებული“ [40] ორგანიზაციები არიან, ანუ ცალკეული პოპულარული ლიდერების ირგვლივ ყალიბდებიან და ვითარდებიან. ეს ძალზე დიდ გავლენას ახდენს პარტიების შიდა მართვის სტილზე და მათ უნარზე, შეინარჩუნონ მდგრადობა ლიდერებისგან დამოუკიდებლად.

2006 წელს ჩატარებულმა წამყვანი ქართული პარტიების საქმიანობის კვლევამ დაადგინა, რომ პარტიები დემოკრატიული შიდა მართვის საკითხს განსაკუთრებით დიდ მნიშვნელობას არ ანიჭებენ. ყველა პარტიაში არსებობს ლიდერების არჩევის დემოკრატიული პროცედურები, მაგრამ, პრაქტიკაში, ეს პროცესი იშვიათად ეფუძნება ინკლუზიურობისა და მონაწილეობის პრინციპებს, რადგან შიდა პარტიული არჩევნები მხოლოდ უკვე არსებული ლიდერებისთვის გარკვეული გარე ლეგიტიმურობის მინიჭებას ემსახურება. პარტიის რიგითი წევრები და აქტივისტები პარტიის ლიდერების შერჩევაში უმნიშვნელო როლს ასრულებენ, ხოლო მათი როლი პარტიის პროგრამის, დღის
წესრიგისა და პოლიტიკის ჩამოყალიბებაში ასევე შეზღუდულია. პარტიის წევრები არც საპარლამენტო არჩევნებისთვის კანდიდატების შერჩევაში იღებენ მონაწილეობას. [41] როგორც ერთ–ერთმა ექსპერტმა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განუცხადა, ქართული პოლიტიკური პარტიების უმრავლესობა ბუნებით „ავტორიტარულია“ და მათ მიერ ჩატარებული შიდა არჩევნები მხოლოდ პიარ–ხერხი და ფორმალობაა, რომელიც მიზნად მათი ლიდერების გარკვეული ლეგიტიმურობით აღჭურვას ისახავს. მან აღნიშნა, რომ ქართული პოლიტიკური პარტიები ლიდერების მიმართ პიროვნული ერთგულების პრინციპს
ეფუძნება და, შესაბამისად, ნამდვილი შიდა დემოკრატია საფრთხედ აღიქმება, რადგანაც პარტიაში არასანდო პირების შეღწევის შესაძლებლობას ქმნის. [42]

შიდა დემოკრატიის არარსებობის ერთ–ერთი თვალსაჩინო შედეგი ის არის, რომ ქართულ პოლიტიკურ პარტიებში ხელმძღვანელობის ცვლა იშვიათად ხდება, არჩევნებში განცდილი მნიშვნელოვანი წარუმატებლობის შემდეგაც კი.

რაც შეეხება დადებით მხარეს, პარტიის რიგით წევრებსა და აქტივისტებს მეტი გავლენა აქვთ პარტიის ადგილობრივი ორგანიზაციების ხელმძღვანელებისა და ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებზე წარსადგენი კანდიდატების შერჩევისას.[43]

როლი: ინტერესების აგრეგაცია და რეპრეზენტაცია (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად ახერხებენ პოლიტიკური პარტიები სოციალურ ინტერესთა გაერთიანებას და მათ პოლიტიკურ სფეროში წარმოდგენას?

ქართულ პოლიტიკურ პარტიებს განსაკუთრებით უჭირთ, მკაფიო პოლიტიკური პლატფორმების შემუშავება, რომლებიც ამომრჩეველთა ინტერესებს ეხმაურება,. 2008 წლის „ბერტელსმანის ტრანსფორმაციის ინდექსის“ ანგარიშში აღნიშნულია, რომ საქართველოში „არ არსებობს პოლიტიკური პარტიების სისტემა, რომელსაც სოციალური ინტერესების
აგრეგაცია და რეპრეზენტაცია შეუძლია“ და რომ „ქართული პარტიები ვერ ახერხებენ, შეასრულონ შუამავლის როლი სახელმწიფოსა და საზოგადოებას შორის.“ [44] იმავე ანგარიშში ხაზგასმით იყო აღნიშნული, რომ მმართველ პარტიასაც კი, რომელსაც დომინანტური მდგომარეობა უჭირავს, არ გააჩნია სრულფასოვანი სტრუქტურა, რომელიც ქვეყნის ყველა რაიონს მოიცავს.[45] ორგანიზაციის Freedom House ანგარიშის მიხედვით, საქართველოს პარტიული სისტემის „მთავარი გამოწვევა ის არის, რომ არ არსებობენ ძლიერი და სტაბილური პარტიები, რომლებსაც განსხვავებული პლატფორმების გამოხატვა შეუძლიათ. გავლენიანი პარტიების უმეტესობა მხოლოდ მათი ლიდერებისთვის მხარდაჭერის უზრუნველყოფის მექანიზმია.“[46]

ერთ–ერთმა ექსპერტმა, რომელსაც „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველო“ გაესაუბრა, განაცხადა, რომ ქართული პოლიტიკური პარტიების უუნარობა, აერთიანებდნენ და პოლიტიკურ ასპარეზზე წარმოადგენდნენ სოციალურ ინტერესებს, შეიძლება, გარკვეულწილად, ქვეყანაში ინტერესთა გამოხატვის მექანიზმების სისუსტეს მიეწეროს. მან განმარტა, რომ უფრო ძლიერი მოქალაქეთა გაერთიანებების, პროფესიული კავშირებისა და სამოქალაქო საზოგადოების სხვა ჯგუფების არსებობის შემთხვევაში, ქართულ პოლიტიკურ პარტიებს გაუადვილდებოდათ იმ ინტერესთა იდენტიფიცირება, რომლებსაც შემდგომ მხარს დაუჭერდნენ. ამის გამო, ისინი უფრო მათი ლიდერის ან ლიდერთა მცირე ჯგუფის ინტერესებს გამოხატავენ. პარტიები ზოგჯერ სამოქალაქო საზოგადოების ჯგუფებთან თანამშრომლობენ, რაც, ჩვეულებრივ, კონკრეტულ საკითხებთან დაკავშირებით ხელისუფლების წინააღმდეგ ერთობლივი მოქმედების მიზნით ხდება. თუმცა ეს თანამშრომლობა დიდად არ აძლიერებს პარტიათა შესაძლებლობას, გააერთიანონ და
წარმოადგინონ სოციალური ინტერესები, რადგან ქართული არასამთავრობო ორგანიზაციები თავად განიცდიან ფართო სოციალური ბაზის ნაკლებობას. [47]

ბოლოდროინდელმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ფართო საზოგადოებაში პარტიების ლეგიტიმაციის დონე საკმაოდ დაბალია. მაგალითად, 2011 წელს „საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტის“ მიერ ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად, პოლიტიკური პარტიების შესახებ დადებითი აზრი მხოლოდ რესპონდენტთა 34 პროცენტს ჰქონდა, ხოლო 49 პროცენტი მათდამი უარყოფითად იყო განწყობილი. კითხვარში ჩამოთვლილი 17 სხვადასხვა საზოგადოებრივი ინსტიტუტიდან საზოგადოების ნდობის კუთხით პოლიტიკური პარტიები მხოლოდ მე–16 ადგილზე იყვნენ და მათ შესახებ დადებითი აზრი გამოკითხულთა მხოლოდ 38 პროცენტს ჰქონდა.[48] ამის გამო, ქართველი პოლიტიკოსები პარტიულ კუთვნილებას ხშირად ხელისშემშლელ ფაქტორად მიიჩნევენ და ოპოზიციის ზოგი ცნობილი ლიდერი (მათ შორის, 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ოპოზიციის მთავარი კანდიდატი) უპარტიოა.

როლი: კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა (პრაქტიკა)

ქულა: 25

რამდენად უთმობენ პოლიტიკური პარტიები სათანადო ყურადღებას საჯარო დაწესებულებების ანგარიშვალდებულებასა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას?

ბოლო საპარლამენტო არჩევნების დროს, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლას მნიშვნელოვანი ადგილი არ ეთმობოდა წამყვანი ქართული პარტიების საარჩევნო კამპანიაში.

მმართველი „ნაციონალური მოძრაობის“ საარჩევნო პროგრამაში კორუფცია მხოლოდ ერთხელ იყო ნახსენები და ნათქვამი იყო, რომ პარტია გააგრძელებდა „კორუფციასთან ბრძოლას და საჯარო სამსახურის პროფესიონალიზმსა და ღირსებაზე დამყარებული სისტემის შექმნას.“[49] „ლეიბორისტული პარტიისა“ და „ქრისტიან–დემოკრატიული მოძრაობის“ საარჩევნო პროგრამებში კორუფცია ნახსენები საერთოდ არ იყო. კორუფციას მნიშვნელოვან ყურადღებას
მხოლოდ „რესპუბლიკური პარტიის“ საარჩევნო პროგრამა უთმობდა, რომელშიც საწარმოების პრივატივაზია გამოყოფილი იყო, როგორც პრობლემური სფერო. [50]

ის გარემოება, რომ კორუფციას ძირითადი ქართული პოლიტიკური პარტიების საარჩევნო პროგრამებში დიდი ყურადღება არ ეთმობა, შესაძლოა, იმით იყოს გამოწვეული, რომ კორუფცია ქვეყნის წინაშე მდგარ ერთ–ერთ ყველაზე აქტუალურ პრობლემად და საერთო შეშფოთების საგნად აღარ მიიჩნევა. რადგან პოლიციასა და სხვადასხვა საჯარო უწყებებთან დაკავშირებული ყოველდღიური კორუფციის ფაქტები დიდწილად აღმოიფხვრა, საშუალო მოქალაქე ამ საკითხს დიდ ყურადღებას აღარ აქცევს და სამოქალაქო საზოგადოება, ჟურნალისტები და პოლიტიკური პარტიები ვერ ახერხებენ საზოგადოების დარწმუნებას იმაში, რომ კორუფცია კვლავაც აქტუალური პრობლემაა. როგორც ერთ–ერთმა ექსპერტმა „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ განუცხადა, იმის მიუხედავად, რომ ოპოზიციური პარტიები და მათი ლიდერები ხანდახან „ელიტურ კორუფციაზე“ საუბრობენ, ისინი ამ საკითხს დეტალურად იშვიათად განიხილავენ და დიდ დროს არ უთმობენ, რადგან ამ ტიპის კორუფციის აღმოჩენა და შესაბამის მასალების მოგროვება რთულია.[51]




შენიშვნები

[1] საქართველოს კონსტიტუცია, მიღებულია 1995 წლის 24 აგვისტოს, მუხლი 26.

[2] მიღებულია 1997 წლის 31 ოქტომბერს.

[3] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მიღებული 1997 წლის 31 ოქტომბერს, მუხლი 12.

[4] იქვე, მუხლი 22.

[5] იქვე, მუხლი 23.

[6] საქართველოს კონსტიტუცია, მუხლი 26.

[7] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 5.

[8] იქვე, მუხლი 6.

[9] Freedom House, Nations in Transit 2009 (Freedom House, 2009), 225.

[10] დაფინანსების საბაზისო ოდენობა წელიწადში 150,000 ლარს შეადგენს. (ის პარტიები, რომლებიც საპარლამენტო არჩევნებში 8 პროცენტზე მეტ ხმებს მიიღებენ ან ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში მთელი ქვეყნის მასშტაბით 6 პროცენტზე მეტ ხმებს დააგროვებენ, 300,000 ლარის დაფინანსებას ღებულობენ.)

[11] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 29 (1).

[12] იქვე, მუხლი 26.

[13] საქართველოს საარჩევნო კოდექსი, მიღებულია 2001 წლის 2 აგვისტოს, მუხლი 73 (1).

[14] OSCE/ODIHR Georgia: Parliamentary Elections 21 May 2008, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Final Report, (Warsaw: OSCE/ODIHR, 2008), 14.

[15] Transparency International Georgia, Georgia’s Electoral System: Recurrent Challenges, Transparency International Georgia, 2009, 10.

[16] OSCE/ODIHR Georgia: Parliamentary Elections 21 May 2008, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Final Report, 1.

[17] იქვე, 16.

[18] ზემოხ ჩამოთვლილმა პოლიტიკურმა პარტიებმა მათი წლიური ფინანსური ანგარიშები „საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს“ თხოვნისთანავე მიაწოდეს.

[19] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 7.

[20] OSCE/ODIHR Georgia: Parliamentary Elections 21 May 2008, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Final Report, 11-12.

[21] იქვე, 13.

[22] Civil Georgia,
„ოპოზიცია „თავდაცვით ზომებზე“ საუბრობს,“ 2009 წლის 17 აპრილი, http://civil.ge/geo/article.php?id=20920&search= (ნანახია 2009 წლის 24 ნოემბერს).

[23] თბილისში ბაზირებული ერთ–ერთი საერთაშორისო ორგანიზაციის ხელმძღვანელი პირის ინტერვიუ ავტორთან, თბილისი, 2009 წლის 4 ნოემბერი.

[24] Nina Khatiskatsi and Caitlin Ryan, Questions Remain After Incidents Involving Opposition Activists,15 October 2010 http://www.transparency.ge/en/blog/pmestia-questions-remain-after-incide... ; (ნანახია 2010 წლის 24 მარტს).

[25] Civil Georgia, „ოპოზიცია „თავდაცვით ზომებზე“ საუბრობს,“ მე–4 პარაგრაფი.

[26] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 3.

[27] იქვე, მუხლი 26.

[28] იქვე, მუხლი 32.

[29] საარჩევნო კოდექსი, მუხლი 48.

[30] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 33.

[31] იქვე, მუხლი 34.

[32] იქვე, მუხლი 30.

[33] საარჩევნო კოდექსი, მუხლები 46–48.

[34] European Commission for Democracy Through Law, Joint Opinion on the Election Code of Georgia, as revised up to July 2008, adopted by the Council for Democratic Elections at its 26th meeting (Venice, 18 October 2008), 21.

[35]
OECD Anti-Corruption Network for Eastern Europe and Central Asia, Istanbul Anti-Corruption Action Plan, Second Round of Monitoring, Georgia Monitoring Report, (Paris: OECD ACN, 2010), 42.

[36] ლევან თარხნიშვილი, ცესკო–ს თავმჯდომარე. ინტერვიუ ავტორთან, თბილისი, 2009 წლის 9 ნოემბერი.

[37]
მაია წიკლაური, თამარ ფარადაშვილი, “ნაციონალური ხარკი,“ ჟურნალი „ლიბერალი,“ 2011 წლის 26 თებერვალი, http://www.liberali.ge/natsionaluri-kharki (ნანახია 2011 წლის 25 მარტს).

[38] OSCE/ODIHR Georgia: Parliamentary Elections 21 May 2008, OSCE/ODIHR Election Observation Mission Final Report, 14, 30.

[39] საქართველოს კანონი „მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ,“ მუხლი 17.

[40] Transparency International Georgia, Political Parties in Georgia: Issues of Party Financing, Transparency International Georgia, 2007, 1.

[41] Ghia Nodia and Alvaro Pinto Scholtbach, The Political Landscape of Georgia, (Delft, the Netherlands: Eburon Academic Publishers, 2006), 153-165.

[42] გია ნოდიას, „მშვიდობის, დემოკრატიისა და განვითარების კავკასიური ინსტიტუტის“ ხელმძღვანელი. ინტერვიუ ავტორთან, თბილისი, 2009 წლის 30 ოქტომბერი.

[43] Nodia and Scholtbach, The Political Landscape of Georgia, 158-160.

[44] Bertelsmann Stiftung, BTI 2008 – Georgia Country Report, Gutersloh: Bertelsmann Stiftung, 2007, 2, 10.

[45] იქვე, 19.

[46] Freedom House. Nations in Transit – Georgia (2008)

[47] გია ნოდიას ინტერვიუ ავტორთან. არასამთავრობო ორგანიზაციათა სოციალური ბაზის ნაკლებობა უფრო დაწვრილებით განხილულია ამ ანგარიშის სამოქალაქო საზოგადოების შესახებ თავში.

[48] International Republican Institute, Georgian National Study, April 26 – May 4 2011, (International Republican Institute, Baltic Surveys Ltd./The Gallup Organization, The Institute of Polling and Marketing with funding from the United States Agency for International Development), 57.

[49] გაერთიანებული ნაციონალური მოძრაობა, „საქმე ლაპარაკის ნაცვლად: გაერთიანებული ნაციონალური მოძრაობის საარჩევნო პროგრამა,“ 4. http://cec.gov.ge/uploads/saparlamento2008/partiebisprogramebi/N5.pdf (ნანახია 2009 წლის 26 ნოემბერს).

[50] პოლიტიკური პარტიების მიერ 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის მომზადებული საარჩევნო პროგრამები განთავსებულია ცენტრალური საარჩევნო კომისიის
ვებ–გვერდზე: http://cec.gov.ge/?que=geo/archive/elections-2008&info=3792 (ნანახია 2009 წლის 5 ნოემბერს).

[51] გია ნოდიას ინტერვიუ ავტორთან.