ENG

საქართველოს 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის მოკლე ანალიზი და რეკომენდაციები

17 ოქტომბერი, 2019

 

საქართველოს მთავრობამ პარლამენტში „2020 წლის ბიუჯეტის შესახებ” კანონპროექტი წარადგინა. გთავაზობთ „საერთაშორისო გამჭვირვალობა - საქართველოს” ამ პროექტის მოკლე შეფასებას და რეკომენდაციებს.

ძირითადი მიგნებები

  • 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის თანახმად, მომავალ წელს ეკონომიკური ზრდის ტემპი 5% იქნება, რაც საკმაოდ ოპტიმისტური მიზანია. დოლარის მიმართ ლარის საორიენტაციო გაცვლით კურსად 2.95 არის აღებული. წლიური ინფლაციის მოსალოდნელი დონე 3%-ია.
  • ბიუჯეტის შემოსულობები 1.2 მლრდ ლარით იზრდება, აქედან 675 მლნ ლარი საგადასახადო შემოსავლებზე მოდის, ხოლო 570 მლნ-ზე მეტი სახელმწიფო ვალის აღებაზე.
  • 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის გადასახდელები 14.2 მლრდ ლარი იქნება. ბიუჯეტის მიმდინარე ხარჯები ერთი მლრდ ლარით იზრდება, საიდანაც ყველაზე მეტი თანხა - 451 მლნ ლარი გაზრდილ სოციალურ ხარჯებზე მიემართება.
  • 194 მლნ ლარით იზრდება ადმინისტრაციული ხარჯები, მათ შორის შრომის ანაზღაურების ხარჯი 91 მლნ ლარით იზრდება. მთლიანობაში ადმინისტრაციული ხარჯები 2.9 მლრდ ლარი იქნება. გაზრდილი შრომის ანაზღაურების ხარჯის 76% სამ უწყებაზე მოდის: შინაგან საქმეთა სამინისტროზე (30 მლნ ლარი), ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაზე (20 მლნ ლარი) და თავდაცვის სამინისტროზე (20 მლნ ლარი).
  • საბიუჯეტო ორგანიზაციებში დასაქმებულთა მთლიანი რაოდენობა 111 ადამიანით იზრდება. მნიშვნელოვანი ცვლილება შსს-სა და თავდაცვის სამინისტროშია. შსს-ში დასაქმებულთა რაოდენობა 1 000 ადამიანით იზრდება, ხოლო თავდაცვის სამინისტროში 1 250-ით მცირდება.
  • 2020 წლიდან იზრდება სახელმწიფო პენსია (20-50 ლარით), საბავშვო ბაღების თანამშრომლების (100 ლარით), მასწავლებელთა (150 ლარით), პოლიციელების (125 ლარით), ექიმების ნაწილის (100 ლარით) და სხვა თანამშრომლების ხელფასები. ზოგ შემთხვევაში პენსიის და ხელფასის ზრდა 1 ივლისიდან ან 1 სექტემბრიდან არის გათვალისწინებული, რაც 2020 წლის ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნებით შეიძლება იყოს მოტივირებული.
  • 2019 წელთან შედარებით 482 მლნ ლარით მცირდება ბიუჯეტის საოპერაციო სალდო, რაც მდგრადი გრძელვადიანი ეკონომიკური ზრდისთვის არასასურველია.
  • იზრდება ბიუჯეტის როგორც ოფიციალური (მთლიანი სალდო), ასევე ტრადიციული გაგებით დეფიციტი. უარყოფითი მთლიანი სალდო მშპ-ის 3.5% იქნება, ხოლო ტრადიციული დეფიციტი მშპ-ის 4%.
  • 2020 წელს საქართველოს მთავრობის ვალი 1 757 მლნ ლარით გაიზრდება, საიდანაც 856 მლნ ლარი საშინაო ვალი, ხოლო 901 მლნ ლარი საგარეო ვალი იქნება.
  • 2020 წლის ბოლოს სახელმწიფო ვალი 22.7 მლრდ ლარს მიაღწევს, რაც პროგნოზირებული მშპ-ის 46.8% იქნება. 2013 წელს საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიის მიხედვით, 2020 წელს საქართველოს სახელმწიფო ვალი მშპ-ის 40%-ზე ნაკლები უნდა ყოფილიყო.
  • საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის დაფინანსება არ იზრდება, ისევ 754 მლნ ლარია გამოყოფილი. თუმცა, მიმდინარე წლის ხარჯები აჩვენებს, რომ აღნიშნულ პროგრამას დაახლოებით 40 მლნ ლარის დამატება დასჭირდება.
  • ზოგ შემთხვევებში ბიუჯეტის პროგრამების სათანადოდ შედგენა კვლავ პრობლემად რჩება. მაღალხარჯიანი უწყებებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია განათლების მიმართულებით არსებული პროგრამები და ქვეპროგრამები. მიუხედავად იმისა, რომ განათლების დაბალი ხარისხი საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა, ზოგადი განათლების პროგრამის მიზანი განათლების ხარისხის ამაღლება არ არის და არც შესაბამისი ინდიკატორები ახლავს.
  • ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამების მოსალოდნელი შედეგები და ინდიკატორები კვლავ დანართშია მოცემული და ბიუჯეტის შესახებ კანონის ტექსტს არ წარმოადგენს, რაც პროგრამული ბიუჯეტირებისადმი არასათანადო მიდგომის მაჩვენებელია. ნარჩუნდება დღეს არსებული მიდგომა, როცა საბიუჯეტო პოლიტიკის მთავარი მიზანი გეგმების შესრულება და გამოყოფილი თანხების სრულად ათვისებაა.

რეკომენდაციები

  • ვინაიდან 2020 წლის ოქტომბერში საპარლამენტო არჩევნები უნდა გაიმართოს, მთავრობამ თავი უნდა შეიკავოს არჩევნებამდე რამდენიმე თვის განმავლობაში ისეთი პროექტების განხორციელებისაგან, როგორიცაა სახელმწიფო პენსიის ზრდა და საბიუჯეტო ორგანიზაციების თანამშრომლების ხელფასების მატება. ასეთი ქმედებები აღიქმება საარჩევნოდ ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენებად, რამაც საარჩევნო გარემოს მნიშვნელოვანი ზიანი შეიძლება მიაყენოს;
  • გამკაცრებული მონეტარული პოლიტიკის და შემცირებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების ფონზე, უმჯობესია, მთავრობამ ბიუჯეტი ეკონომიკური ზრდის უფრო რეალისტურ მაჩვენებელზე დაგეგმოს;
  • ინფლაციის დონის მატების და ლარის მნიშვნელოვნად გაუფასურების ფონზე საბიუჯეტო პოლიტიკა მეტად უნდა იყოს თავსებადი გამკაცრებულ მონეტარული პოლიტიკასთან. მთავრობის ხარჯების, ბიუჯეტის დეფიციტის და გაზრდილი სახელმწიფო ვალის აღებას ნეგატიური გავლენა ექნება ლარის კურსზე და ინფლაციის დონეზე;
  • მთავრობამ უნდა გაითვალისწინოს მის მიერ მიღებული სტრატეგიული დოკუმენტების მოთხოვნები და სახელმწიფო ვალის შემცირებაზე უნდა იფიქროს, ნაცვლად ვალის ზრდისა;
  • ბიუჯეტიდან თანხის ხარჯვის ეფექტიანობის ასამაღლებლად გამკაცრებას საჭიროებს პროგრამული ბიუჯეტის სწორად შედგენის კონტროლი. განსაკუთრებით ყურადღება უნდა მიექცეს შედეგების შეფასების ინდიკატორების სწორად შერჩევას;
  • ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამების მოსალოდნელი შედეგები და ინდიკატორები, რომლებიც დანართშია მოცემული,  ბიუჯეტის შესახებ კანონის ძირითადი ტექსტის ნაწილი უნდა გახდეს.

1.მაკროეკონომიკური გარემო

საქართველოს 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის მიხედვით, მთავრობა 2019 წლისთვის 4.5%-იან ეკონომიკურ ზრდას პროგნოზირებს. ვინაიდან იანვარ-აგვისტოში ეკონომიკური ზრდის საშუალო ტემპი 5% იყო, წლიური 4.5%-იანი ეკონომიკური ზრდის მიღწევა რეალურია. 2020 წლისთვის 5%-იანი ზრდის ტემპია პროგნოზირებული. 2019 წელს საქართველოს მთლიანმა შიდა პროდუქტმა (მშპ) 48.5 მლრდ ლარს უნდა მიაღწიოს. გამკაცრებული მონეტარული პოლიტიკის და შემცირებული პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების ფონზე, 2020 წლისთვის 5%-იანი ეკონომიკური ზრდის მიღწევა საკმაოდ ოპტიმისტური სცენარია.

2020 წლისთვის ლარის დოლარის მიმართ გაცვლით საორიენტაციო კურსად 2.95 არის აღებული. ერთ მოსახლეზე შემოსავალი 2020 წელს 4 400 აშშ დოლარამდე უნდა გაიზარდოს (2019 წელს 4 265 აშშ დოლარს მიაღწევს). წლიური ინფლაციის მოსალოდნელი დონე 3%-ია. ექსპორტი 11.2%-ით უნდა გაიზარდოს, ხოლო იმპორტი 10.3%-ით.

2.სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსულობები[1]

2020 წელს საქართველოს სახელმწიფო ბიუჯეტის შემოსულობები 14 მლრდ ლარი იქნება, რაც 2019 წლის ბიუჯეტის შემოსულობებზე 1.2 მლრდ ლარით (9.1%-ით) მეტია.

ცალკე აღებული შემოსავლები, რომელიც გადასახადებს, გრანტებს და სხვა შემოსავლებს მოიცავს, 2020 წელს 546 მლნ ლარით მეტი იქნება, ვიდრე 2019 წელს. მათ შორის, 675 მლნ ლარით იზრდება საგადასახადო შემოსავლები, თუმცა, 150 მლნ ლარით მცირდება საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან მისაღები გრანტები. 55 მლნ ლარით იზრდება სხვა შემოსავლები (დივიდენდები, რენტა, ჯარიმები და ა.შ.). გადასახადებიდან მხოლოდ აქციზის გადასახადია 2019 წელთან შედარებით ნაკლები დაგეგმილი, კერძოდ კი, 82 მლნ ლარით. სხვა ყველა სახის გადასახადიდან შემოსავალი იზრდება.

პრივატიზაციიდან (არაფინანსური აქტივების კლებიდან) 120 მლნ ლარის მიღებაა დაგეგმილი, რაც 2019 წლის გეგმაზე 50 მლნ ლარით მეტია. ფინანსური აქტივების კლებიდან, რაც ადრე გაცემული სესხების დაბრუნებას და ნაშთიდან[2] თანხის გამოყენებას გულისხმობს, ბიუჯეტში 302 მლნ ლარი შევა.

მონაცემთა წყარო: ფინანსთა სამინისტრო

3.ბიუჯეტის გადასახდელები[3]

2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის გადასახდელები 14.2 მლრდ ლარი იქნება. რაც 2019 წლის ბიუჯეტის გადასახდელებზე 1.1 მლრდ ლარით (8%-ით) მეტია.

ბიუჯეტის მიმდინარე ხარჯები ერთი მლრდ ლარით იზრდება, საიდანაც ყველაზე მეტი წილი - 451 მლნ ლარი სოციალურ ხარჯებზე მოდის. ამ მიმართულებით ჯამში 4.3 მლრდ ლარი დაიხარჯება.

194 მლნ ლარით იზრდება ადმინისტრაციული ხარჯები, მათ შორის შრომის ანაზღაურების ხარჯი 91 მლნ ლარით იზრდება, ხოლო საქონლის და მომსახურების შესყიდვის ხარჯი - 103 მლნ ლარით. 2020 წელს მთლიანი ადმინისტრაციული ხარჯები 2.9 მლრდ ლარი იქნება. 91 მლნ ლარით გაზრდილი შრომის ანაზღაურების ხარჯის 76% სამ უწყებაზე მოდის: შინაგან საქმეთა სამინისტროს (შსს) სახელფასო ფონდი 30 მლნ ლარით იზრდება, ცენტრალური საარჩევნო კომისიის 20 მლნ ლარით, თავდაცვის სამინისტროსი კი - 20 მლნ ლარით. შსს-ს და თავდაცვის სამინისტროს შრომის ანაზღაურების ხარჯი ჯამში 900 მლნ ლარამდეა, რაც ბიუჯეტის შრომის ანაზღაურების მუხლის 57%-ია.

საბიუჯეტო ორგანიზაციებში დასაქმებულთა მთლიანი რაოდენობა 111 ადამიანით გაიზრდება. ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება შსს-ში და თავდაცვის სამინისტროშია. შსს-ში დასაქმებულთა რაოდენობა 1 000 ადამიანით იზრდება, ხოლო თავდაცვის სამინისტროში 1 250-ით მცირდება. თავდაცვის სფეროში დასაქმებულთა რაოდენობის შემცირება სამეცნიერო კვლევის და სამხედრო მრეწველობის განვითარების პროგრამაში არის დაგეგმილი, თუმცა პროგრამის დაფინანსება უცვლელი რჩება.

მონაცემთა წყარო: ფინანსთა სამინისტრო

სოციალური ხარჯების შემდეგ ყველაზე მეტი თანხა - 3.1 მლრდ ლარი კაპიტალურ პროექტებზეა გამოყოფილი, რაც 2019 წლის მაჩვენებელზე 207 მლნ ლარით (7%-ით) მეტია. 3.1 მლრდ ლარის კაპიტალურ ხარჯებში შედის ადგილობრივ ხელისუფლებებისთვის გამოყოფილი 489 მლნ ლარის კაპიტალური ტრანსფერიც.

4.ბიუჯეტის დეფიციტი და სახელმწიფო ვალი

2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის საოპერაციო სალდო[4] 365 მლნ ლარის დონეზეა დაგეგმილი, როცა 2019 წლის ბიუჯეტში ეს რიცხვი 847 მლნ ლარია. საოპერაციო სალდოს 482 მლნ ლარით შემცირება გადასახდელებში მიმდინარე ხარჯების წილის ზრდას და მთავრობის დანაზოგის შემცირებას ნიშნავს, რაც მდგრადი გრძელვადიანი ეკონომიკური ზრდისთვის არასასურველია და მოკლევადიან, ერთწლიან ეფექტზე შეიძლება იყოს გათვლილი.

საოპერაციო სალდოს შემცირებამ ბიუჯეტის მთლიანი სალდოს[5] გაუარესება განაპირობა. 2020 წელს ბიუჯეტის უარყოფითი სალდო 1.7 მლრდ ლარი იქნება, როცა 2019 წელს 1.2 მლრდ ლარია. 2020 წლისთვის პროგნოზირებული მშპ-ის მიმართ მთლიანი სალდო 3.5% იქნება. 2019 წლის ბიუჯეტში ანალოგიური მაჩვენებელი 2.8%-ია.

აღსანიშნავია, რომ „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით ბიუჯეტის დეფიციტის 3%-იან ზედა ზღვრად ნაერთი ბიუჯეტის[6] მთლიანი უარყოფითი სალდო („საბიუჯეტო კოდექსის” მიხედვით დეფიციტის) არის ნაგულისხმევი და არა სახელმწიფო ბიუჯეტის დეფიციტი. 2020 წელს ნაერთი ბიუჯეტის მთლიანი სალდო 1.3 მლრდ ლარი იქნება, რაც პროგნოზირებული მშპ-ის 2.6%-ს შეადგენს.

ნაერთი ბიუჯეტის ხარჯები და არაფინანსური აქტივების ზრდა მშპ-ის 30.6%-ზეა დაგეგმილი, თუმცა 2018 წლის დეკემბერში „ეკონომიკური თავისუფლების შესახებ“ კანონში შეტანილი ცვლილების თანახმად, ეს მაჩვენებელი 30%-ზე მეტიც რომ იყოს, კანონდარღვევად აღარ ითვლება. 2019 წლამდე ხარჯების და არაფინანსური აქტივების მაქსიმალურ ზღვრად მშპ-ის 30% იყო დადგენილი.

ტრადიციული გაგებით დეფიციტი[7] 2020 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტში 1.9 მლრდ ლარი (მშპ-ის 4%) იქნება, საიდანაც 1 757 მლნ ლარი ახალი ვალის აღებით დაიფარება, ხოლო 172 მლნ - ნაშთის გამოყენებით. ცნობისათვის, 2019 წლის ბიუჯეტში ტრადიციული გაგებით დეფიციტი 1.5 მლრდ ლარია (მშპ-ის 3.3%).

მონაცემთა წყარო: ფინანსთა სამინისტრო

*2019 და 2020 წლისთვის მოცემულია პროგნოზირებული მაჩვენებლები

2020 წელს საქართველოს მთავრობა 2.8 მლრდ ლარამდე ვალს აიღებს, მაგრამ ამავე დროს ერთ მლრდ ლარამდე ადრე აღებული ვალის მომსახურებას მოხმარდება. შედეგად, მთავრობის ვალი 1 757 მლნ ლარით გაიზრდება, საიდანაც 856 მლნ ლარი საშინაო ვალი, ხოლო 901 მლნ ლარი საგარეო ვალი იქნება. 2020 წლის ბოლოს სახელმწიფო ვალი 22.7 მლრდ ლარს მიაღწევს, რაც პროგნოზირებული მშპ-ის 46.8% იქნება. მიმდინარე წლის 30 სექტემბრის მდგომარეობით, საქართველოს სახელმწიფო ვალი 20.2 მლრდ ლარია, რაც მშპ-ის 46.2%-ია.

საქართველოს სახელმწიფო ვალის 80%-მდე საგარეო ვალზე მოდის. აქედან გამომდინარე, ლარის კურსის ვარდნის შემთხვევაში, ლარში გამოხატული საგარეო ვალი და მისი თანაფარდობა მშპ-თან (რაც  ეკონომიკის მიმართ ვალის ტვირთის მაჩვენებელია) გაიზრდება. შესაბამისად, ლარის გაუფასურება ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია.

ლარის გაუფასურებასთან ერთად, ვალის ზრდას ბიუჯეტის გაზრდილი დეფიციტი იწვევს. მთავრობა ვერ ახერხებს ისე დაგეგმოს ბიუჯეტი, რომ მთავრობის ვალის შემცირება ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იყოს. 2013 წელს საქართველოს მთავრობის მიერ მიღებული სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების სტრატეგიის („საქართველო 2020“) მიხედვით, 2020 წელს საქართველოს სახელმწიფო ვალი მშპ-ის 40%-ზე ნაკლები უნდა ყოფილიყო. მიმდინარე წელს, ფინანსთა სამინისტროს მიერ დამტკიცებული „მთავრობის ვალის მართვის სტრატეგია 2019-2021 წლებისთვის“ მიხედვით, 2019 წელს მთავრობის ვალი[8] მშპ-ის 41.4%, ხოლო 2020 წელს მშპ-ის 41.5% უნდა ყოფილიყო. 2020 წლის ბიუჯეტის პროექტის მიხედვით კი, 2019 წლის ბოლოს მთავრობის ვალი მშპ-ის 44.3%, ხოლო 2020 წლის ბოლოსთვის მშპ-ის 45% იქნება.

მონაცემთა წყარო: ფინანსთა სამინისტრო

*2019 და 2020 წლისთვის მოცემულია პროგნოზირებული მაჩვენებლები

5.უწყებები და პროგრამები, რომელთა დაფინანსება მნიშვნელოვნად იცვლება

2020 წლის ბიუჯეტის მიხედვით, ყველაზე მეტად ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს დაფინანსება იზრდება. ეს ზრდა ძირითადად, სოციალურ ხარჯებზე მოდის. პირველი იანვრიდან 20 ლარით იზრდება ასაკით პენსიონერთა პენსია, ასევე, იზრდება მკვეთრად გამოხატული და 18 წლამდე ასაკის შშმ პირების სოციალური გასაცემლები. 1 ივლისიდან დამატებით 30 ლარით გაიზრდება 70 წლის და უფრო მაღალი ასაკის პირთა პენსია და მკვეთრად გამოხატული და 18 წლამდე ასაკის შშმ პირთა სოციალური გასაცემლები. ჯამში 2020 წელს ამ მიმართულებით 305 მლნ ლარით მეტი დაიხარჯება, ვიდრე 2019 წელს. მოსახლეობისათვის სამედიცინო მომსახურების პრიორიტეტულ სფეროებში მიწოდების ბიუჯეტი 36 მლნ ლარით იზრდება, ხოლო სასწრაფო დახმარების - 38 მლნ ლარით. 10 მლნ ლარით მცირდება ქრონიკული დაავადებების სამკურნალო მედიკამენტებით უზრუნველყოფაზე გამოყოფილი თანხა. 2019 წელს ამ მიმართულების 20 მლნ ლარი იყო გამოყოფილი, მაგრამ 9 თვეში მხოლოდ 3.4 მლნ ლარი დაიხარჯა.

საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის დაფინანსება არ იზრდება და 2019 მსგავსად, ისევ 754 მლნ ლარია გამოყოფილი. თუმცა, 2019 წლის 3 კვარტალში საშუალო თვიურმა ხარჯმა 66 მლნ ლარი შეადგინა, რაც იმას ნიშნავს, რომ წელს საყოველთაო ჯანდაცვის წლიური დანახარჯი გამოყოფილ თანხაზე, დაახლოებით, 40 მლნ ლარით მეტი იქნება. შესაბამისად, თანხის დამატება შეიძლება საჭირო გახდეს 2020 წელსაც. მსგავსი მდგომარეობაა საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროგრამებში, სადაც წელს 3 კვარტალში გეგმასთან შედარებით 42%-ით მეტი დაიხარჯა, 2020 წლის ბიუჯეტში კი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პროგრამებზე, 2019 წლის გეგმასთან შედარებით, 4 მლნ ლარით ნაკლებია გამოყოფილი.

2020 წლის პირველი ივლისიდან 100 ლარით იზრდება სასწრაფო დახმარების და სოფლის ექიმების ხელფასები, რასაც ჯამში დამატებით 39 მლნ ლარი სჭირდება.

132 მლნ ლარით იზრდება განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს ბიუჯეტი და იგი 1.6 მლრდ ლარს გაუტოლდება. ზრდა ძირითადად ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლებზე მოდის, კერძოდ, 2020 წლის 1 სექტემბრიდან 150 ლარით გაიზრდება საჯარო სკოლების უფროსი, წამყვანი და მენტორი მასწავლებლების დანამატი. ცნობისათვის, იგივე კატეგორიის მასწავლებლებს 2019 წლის 1 ოქტომბრიდან 150 ლარით ერთხელ უკვე გაეზარდათ დანამატი. 2020 წელს მასწავლებელთა ხელფასების ზრდაზე ჯამში 140 მლნ ლარი დაიხარჯება. ასევე, 2020 წლის 1 სექტემბრიდან 100 ლარით გაიზრდება საბავშვო ბაღებში დასაქმებულთა ანაზღაურება, რაზეც დამატებით 15 მლნ ლარი დაიხარჯება.

27 მლნ ლარით მცირდება უმაღლესი განათლების დაფინანსება. კლება სასწავლო გრანტების გაცემის კუთხითაა დაგეგმილი. რამ განაპირობა ამ ხარჯის ასეთი შემცირება, კანონპროექტში არ არის მითითებული.

რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს ბიუჯეტი 72 მლნ ლარით იზრდება, რაც წყალმომარაგების ინფრასტრუქტურის აღდგენა-რეაბილიტაციის და ზოგადსაგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის მშენებლობა-რეაბილიტაციის ხარჯების ზრდითაა გამოწვეული.

შინაგან საქმეთა სამინისტროს ბიუჯეტი 28 მლნ ლარით იზრდება, რაც 2020 წლის 1 ივლისიდან მეხანძრე-მაშველების, პოლიციელების და მათთან გათანაბრებულ პირების ხელფასების 125 ლარით ზრდით არის განპირობებული.

110 მლნ ლარით იზრდება დაგროვებითი საპენსიო სისტემის თანადაფინანსება და ჯამში 200 მლნ ლარს შეადგენს. ეს ის თანხაა, რასაც სახელმწიფო დასაქმებული საპენსიო ანგარიშზე ამატებს ხელფასის 1-2%-ის ოდენობით.

მონაცემთა წყარო: ფინანსთა სამინისტრო


6.პროგრამული ბიუჯეტირება

პროგრამული ბიუჯეტირების კუთხით 2020 წლის პროექტშიც პრობლემებია. ზოგიერთი, მათ შორის, მაღალბიუჯეტიანი პროგრამები არასათანადოდაა შედგენილი. განსაკუთრებით პრობლემურია პროგრამების და ქვეპროგრამების მიზნების, საბოლოო და შუალედური შედეგების და შეფასების ინდიკატორების გამართულობა და ურთიერთთავსებადობა. პროგრამების და ქვეპროგრამების ნაწილი არ არის მიმართული პრობლემის მოგვარებაზე და შესაბამისად, არ შეესაბამება პროგრამული ბიუჯეტირების არსს და მიზანს.

მაგალითად, საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტრო მოძველებული მიდგომებით მოქმედებს და მხოლოდ სკოლების გამართული დაფინანსება აქვს მიზნად დასახული.[9] განათლების ხარისხის გაუმჯობესება, რაც სასკოლო განათლების ყველაზე დიდი გამოწვევაა, გასული წლების მსგავსად, პოლიტიკის მიზანიც კი არ არის. 2020 წელს სასკოლო განათლების პროგრამის დაფინანსების 163 მლნ ლარით ზრდის მიუხედავად, მთავრობა განათლების ხარისხის ამაღლების არანაირ ვალდებულებას არ იღებს.

პროგრამული ბიუჯეტისადმი არასათანადო მიდგომის მაჩვენებელია ისიც, რომ ბიუჯეტით განსაზღვრული პროგრამების მოსალოდნელი შედეგები და ინდიკატორები კვლავ ბიუჯეტის დანართშია მოცემული და ბიუჯეტის შესახებ კანონის ტექსტს არ წარმოადგენს. ბოლო რამდენიმე წელია საქართველო სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ერთ-ერთი რეკომენდაცია სწორედ პროგრამების მოსალოდნელი შედეგების და ინდიკატორების დოკუმენტის კანონის ნაწილად გახდომაა, რაც გააძლიერებს მიზნებზე ორიენტირებულ საბიუჯეტო პოლიტიკას, ნაცვლად დღეს არსებული მიდგომისა, როცა საბიუჯეტო პოლიტიკის მთავარი მიზანი გეგმების შესრულება და გამოყოფილი თანხების სრულად ათვისებაა.

 


[1] შემოსულობები არის შემოსავლების, არაფინანსური და ფინანსური აქტივების კლების და ახალი ვალის აღების ჯამი. ის მოიცავს ნებისმიერი წარმომავლობის თანხას, რაც კი ბიუჯეტში შედის, როცა შემოსავლები მხოლოდ გადასახადებიდან, გრანტებიდან და სხვა კონკრეტული წყაროებიდან მიღებულ შემოსავლებს მოიცავს.

[2] ბიუჯეტის ნაშთი არის წინა წლების ბიუჯეტებიდან დაუხარჯავი თანხების და მასზე დარიცხული სარგებლის ჯამი.

[3]გადასახდელები არის ხარჯების, არაფინანსური და ფინანსური აქტივები ზრდის და ადრე აღებული ვალის დაფარვის ჯამი. ის მოიცავს ნებისმიერი თანხას, რაც კი ბიუჯეტიდან გადის, როცა ხარჯები  მხოლოდ კონკრეტული მიზნებით დახარჯულ თანხებს მოიცავს, მაგალითად ადმინისტრაციულს, სოციალურს, განათლების და ა.შ

[4]საოპერაციო სალდო არის ბიუჯეტის შემოსავლებს გამოკლებული ბიუჯეტის ხარჯები.

[5] მთლიანი სალდო ბიუჯეტის საოპერაციო სალდოსა და არაფინანსური აქტივების ცვლილებას შორის სხვაობაა.
მთლიანი სალდო თუ უარყოფითია, საბიუჯეტო კოდექსის თანახმად, ბიუჯეტი დეფიციტურია, თუ დადებითია, ბიუჯეტი პროფიციტურია.

[6] ნაერთი ბიუჯეტი არის სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკების რესპუბლიკური და ადგილობრივი თვითმმართველი ერთეულების კონსოლიდირებული ბიუჯეტი.

[7] რადგან მთლიანი სალდო სრულად არ მოიცავს ბიუჯეტის ყველა სახის შემოსავლებს და ხარჯებს, ტრადიციული გაგებით ბიუჯეტის დეფიციტში იგულისხმება სულ რამდენი თანხა დააკლდა ბიუჯეტს, რომელიც ახალი ვალის აღებით და ნაშთზე არსებული თანხის გამოყენებით დაფარა.

[8] მთავრობის ვალი სახელმწიფო ვალისგან განსხვავდება იმით, რომ არ მოიცავს ეროვნული ბანკის ვალს.

[9] საბაზისო მაჩვენებელი: საჯარო სკოლების 100% უზრუნველყოფილია ვაუჩერული დაფინანსებით ეროვნული სასწავლო გეგმის სრული განხორციელებისათვის;
მიზნობრივი მაჩვენებელი: საბაზისო მაჩვენებლის შენარჩუნება.